Palmolie wordt gemaakt van olierijke vruchten die in grote trossen aan palmbomen groeien. Deze vruchten worden geperst, waardoor de olie vrijkomt (ruwe palmolie van het vruchtvlees, palmpitolie van de pit). Er zijn vele verschillende (meer dan 4.000!) palmolieboomsoorten, bijvoorbeeld de bij het grote publiek bekendere kokospalm. De palmolie komt van de oliepalm (Elaeis guineensis).

De palmolieboom, die gebruikt wordt voor de productie van palmolie, komt oorspronkelijk uit West-Afrika. Halverwege de 19e eeuw werd deze boom door de Nederlanders geïntroduceerd in Indonesië, waar de hoeveelheid bomen sterk in aantal toenam. Vandaag de dag komt zo’n 90% van alle palmolie wereldwijd uit Maleisië en Indonesië samen. Andere productielanden zijn o.a. Colombia, Brazilië en Ghana.

Palmolie wordt door velen een wonder van de natuur genoemd, omdat het een zeer hoge oogst per hectare kent (hoogste van alle plantaardige oliën, tot wel 8 ton/ha/jaar) en bovendien door zijn eigenschappen voor vele doeleinden geschikt is. Palmolie wordt toegepast in bak- en frituurolie, shampoo, wasmiddelen en zepen, soepen en sauzen, bakkerproducten zoals brood en cakes en ook in verf. Veelal staat het op verpakkingen aangeduid als ‘plantaardige olie’. We consumeren dus vrijwel allemaal meerdere keren per dag palmolie zonder het te beseffen!

Ja, duurzame palmolie is zeker mogelijk en de eerste tekenen zijn gunstig, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we nog een lange weg te gaan hebben. De vraag naar duurzame palmolie begint echter toe te nemen in Europa. Er is reeds een breed gedragen duurzaamheidsstandaard en er worden steeds meer plantages gecertificeerd volgens de normen van de RSPO.

In 2003 is op initiatief van o.a. Unilever (als grootste mondiale gebruiker van palmolie) en het Wereld Natuur Fonds de RSPO opgericht. Deze Roundtable for Sustainable Palm Oil kent inmiddels ruim 400 leden, veelal grote bedrijven, wereldwijd. Samen met andere ketenspelers als handelaren, banken, raffinaderijen, producenten van consumentenproducten, maar ook met Non-Gouvernmentele Organisaties (NGOs) als WNF en Oxfam Novib, zijn duurzaamheidscriteria opgesteld. 

Daarnaast zijn er verschillende handelssystemen ontwikkeld. Elk systeem garandeert dat consumenten aan het eind van de keten betalen voor palmolie die duurzaam is geproduceerd. Bij de gesegregeerde handelsstroom wordt de  duurzame palmolie door de gehele keten apart gehouden van conventionele palmolie, terwijl bij het Book & Claim systeem de eindproducent certificaten koopt die garant staan voor een bepaalde hoeveelheid palmolie die duurzaam geproduceerd is.

Ga voor meer informatie naar de RSPO.

Op dit moment (september 2010) zijn 30 Nederlandse bedrijven en instanties aangesloten bij de RSPO. Elk jaar komen er steeds meer leden bij! Voor een gedetailleerd overzicht klik hier.

Ondermeer de volgende Nederlandse of in Nederland gevestigde bedrijven (september 2010) kopen RSPO gecertificeerde palmolie in: Unilever, Verkade, Duyvis, Ahold, Friesland Foods, Remia, Romi Smilfoods. Maar de producten met gecertificeerde palmolie zijn nog moeilijk te herkennen. Fabrikanten vermelden het logo vaak nog niet op de verpakking. Dit komt omdat er verschillende systemen zijn om duurzame palmolie in te kopen waaraan weer verschillende claims hangen. Kijk voor meer informatie bij claims en systemen.

Beide bedrijven hebben verklaard om geen palmolie meer af te nemen van de grootste palmolieproducent van Indonesië, Sinar Mas. Dit bedrijf maakt zich schuldig aan ontbossing. Greenpeace bracht dit aan het licht en voerde vervolgens een felle wereldwijde campagne tegen palmolie gebruiker Nestlé en de "foute" palmolie in diens product KitKat. Nadat Sinar Mas niet in staat was de beschuldigingen te weerleggen kondigde fastfoodketen Burger King, die palmolie gebruikt in het frituurvet, ook aan geen vertrouwen meer te hebben in Sinar Mas en gaat op zoek naar een nieuwe leverancier.

De RSPO streeft ernaar om geen primair tropisch bos te kappen voor de aanleg van oliepalmplantages. Daarnaast streeft ze naar het behoud van het natuurlijke habitat en respecteert ze de arbeidsomstandigheden en landrechten van de lokale mensen. Momenteel (september 2010) is rond de 5% van het totale wereldwijde marktaandeel palmolie afkomstig van RSPO gecetificeerde plantages. Voor het overgrote deel palmolie wordt voor de aanleg van (nieuwe) plantages helaas nog steeds bos gekapt en niet voldaan aan het respecteren van de landrechten van lokale bevolking.

Dat klopt. Het zijn voornamelijk de Natuurvoedingswinkels die levensmiddelen (bv Donny craves cookies) en schoonmaakproducten (bv Ecover) verkopen waarin biologische palmolie is verwerkt. Dit is herkenbaar doordat op het etiket specifiek verwezen wordt naar de oorsprong, vaak aangeduid met een sterretje (*), wat grondstoffen van biologische teelt betekent. Vooral Colombia staat bekend als producent van biologisch geteelde palmolie. Kijk maar eens goed op de etiketten in de Natuurvoedingswinkels!

Palmolie wordt gebruikt voor vele toepassingen en inderdaad ook als biobrandstof; zoals  voor biodiesel en voor energieopwekking. Maar dit gebruik is zeer omstreden en consensus over het nut en toepassing van palmolie als biobrandstof is er niet tussen bedrijven , wetenschappers, politici en maatschappelijke organisaties. De doelstelling van het gebruik van biobrandstoffen is bijdragen aan het verminderen van de CO2 uitstoot (klimaatverandering) terwijl de aanleg van palmolie juist bijdraagt aan CO2 uitstoot door ontbossing en het droogleggen van veenbossen. Daarnaast is het gebruik van palmolie als biobrandstof omstreden door de concurrentie met de voedselzekerheid. Overheden zouden nu vooral moeten inzetten op echt hernieuwbare bronnen voor energie, zoals wind en zon, en daarnaast inzetten op derde generatie biobrandstoffen zoals bijvoorbeeld algen. 

Palmolie wordt gebruikt in vele vormen. De ruwe palmolie en de palmpitolie worden geraffineerd naar vele verschillende half- en eindproducten. Net als bij andere plantaardige oliën bevatten sommige van deze producten verzadigde vetten en sommigen onverzadigde vetten. Er is dus niet zonder meer te zeggen of het gezond of ongezond is. Net als bij alle andere voedingsproducten geldt dat het van belang is met mate en gevarieerd te eten. Lichaamsbeweging is overigens ook een goed idee, bijvoorbeeld dansen bij een feestje van Monkey Business.

Ja, er zijn alternatieven voor palmolie. Dat is ook een van de belangrijkste redenen waarom op verpakkingen veelal de algemene aanduiding plantaardige olie staat. Op die manier kunnen inkopers en verwerkers van plantaardige oliën variëren vanwege bijvoorbeeld beschikbaarheid of prijs. Vaak zien we daarom ook mixen van oliën in producten.